Complete geestelijke gezondheidszorg van jong tot oud in Noord- en Midden-Limburg

Autisme bij kinderen en jeugd

Een autismespectrumstoornis (ASS) is een ontwikkelingsstoornis waarbij de informatieverwerking in de hersenen verstoord is. ASS begint op jonge leeftijd en speelt het gehele leven een rol. Het heeft gevolgen voor vele aspecten van het leven, zowel voor het kind c.q. jongere, als zijn omgeving.

Vaak gebruikt men de term autisme als men eigenlijk een autismespectrumstoornis bedoelt. (Klassiek) autisme is echter een vorm van ASS. Andere vormen zijn: stoornis van Asperger en PDD-NOS.

Symptomen

ASS is een stoornis in de informatieverwerking in de hersenen. Kenmerkend voor mensen met ASS zijn beperkingen op drie gebieden. Deze beperkingen komen bij alle mensen met ASS in meer of mindere mate voor:

  • Sociale interactie en voorstellingsvermogen. Kinderen met ASS zijn bijvoorbeeld erg in zichzelf gekeerd of maken geen oogcontact met anderen. Ze kunnen zich moeilijk inleven in andere mensen. Ook komt het voor dat een kind juist veel toenadering tot anderen zoekt, maar dit op een bijzondere manier doet.
  • Gestoorde communicatie en (lichaams)taal. Vaak vallen al snel bijzonderheden in het gebruik of (gebrek aan) begrip van taal op, ondanks dat sommigen prima sprekers zijn. Meestal vinden kinderen met ASS het moeilijk - vooral met vreemden - om een gesprek te beginnen en te onderhouden. Soms is er sprake van eigenaardig taal- of woordgebruik. De mogelijkheden om een gesprek te beginnen, te onderhouden of te begrijpen, zijn meestal beperkt vanwege moeite met inleven in anderen en het letterlijk nemen van taal. Kinderen met een ASS herkennen en gebruiken vaak beperkte gezichtsuitdrukkingen en lichaamstaal.
  • Stereotiepe interesses en gedrag als gevolg van beperkte verbeeldende vermogens. Kinderen of jongeren met ASS kunnen bijvoorbeeld helemaal opgaan in een bepaalde activiteit, zodat nergens anders aandacht meer voor is. Ze klampen zich vaak (angstvallig) vast aan bepaalde gewoonten, volgorde in handelingen, vaste routines en patronen. Zij hebben er vaak behoefte aan dat alles hetzelfde blijft en kunnen in paniek raken als er een detail in de omgeving verandert. Daarnaast is er vaak sprake van (zeer) rigide denkpatronen die bescherming bieden tegen teveel prikkels.

ASS valt onder de psychiatrische stoornissen en wordt geclassificeerd volgens de criteria van een bekend leerboek in de psychiatrie, het diagnostisch handboek DSM-IV-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), een systeem dat wereldwijd gebruikt wordt. De volgende categorieën van ASS worden onderscheiden:

  • Autistische stoornis of wel klassiek autisme
  • Stoornis van Asperger
  • PDD-NOS

De stoornis van Rett en de desintegratiestoornis in de kinderleeftijd behoren ook tot de autismespectrumstoornissen, maar komen veel minder vaak voor.

#

Kenmerkende signalen

  • slecht oogcontact  
  • niet reageren wanneer zijn of haar naam wordt genoemd
  • in zijn eigen wereld lijken te verkeren
  • het moeilijker vinden iets gezamenlijk te doen dan andere kinderen
  • onverschillig lijken voor de gevoelens van andere kinderen
  • slecht kunnen gissen hoe anderen denken of voelen en dus vaak verkeerd beoordelen over wat hij moet doen of zeggen in sociale of emotionele situaties
  • het niet of nauwelijks leren van sociale ervaringen
  • het ontbreken van wederkerigheid in het contact
  • een eenzame, gesloten indruk te maken
  • een trage taalontwikkeling
  • eigenaardig ouwelijk taalgebruik
  • taal gebruiken die erg verschilt van andere kinderen
  • weinig begrip en gebruik van non-verbale signalen (oogcontact, gelaatsexpressie, lichaamshouding)
  • geen fantasiespelletjes spelen
  • veel tijd besteden aan het op een rij zetten van dingen en van streek raken als ze verplaatst worden
  • zich ongebruikelijk bewegen
  • een onhandige, stijve motoriek
  • opvallen door ander gedrag in het kinderdagverblijf of de crèche, zoals rond blijven lopen tijdens het voorlezen terwijl andere kinderen zitten
  • gepreoccupeerd zijn met voor jonge kinderen ongebruikelijke dingen zoals lantaarnpalen, traliewerken, aardappelschillers, verkeersborden, stoplichten of logo’s
  • een eenzijdige belangstelling tonen
  • erop staan dat dingen hetzelfde blijven – bijvoorbeeld dat prullaria op precies dezelfde plek blijven staan
  • fanatiek vasthouden aan bepaalde routines
  • erg gevoelig zijn voor geluid, geuren of tastzin, of juist weinig gevoeligheid voor geluiden, beelden, temperaturen of aanrakingen
  • de neiging hebben heel letterlijk te zijn
  • rigide en dwangmatig gedrag vertonen
  • angstig tonen voor veranderingen
  • koppig en driftig uiten (ingegeven door angst)

Deze kenmerken hoeven niet bij alle kinderen of jongeren met ASS voor te komen. Kinderen met ASS kunnen onderling sterk verschillen in de ernst van de kernproblemen en het aantal en de ernst van de bijkomende problemen.

Bijkomende problemen

Bij een deel van de kinderen en jeugdigen met ASS is sprake van bijkomende problematiek in de vorm van bijvoorbeeld taal- en spraakstoornissen, leerstoornissen, concentratieproblemen en impulsiviteit (ADHD), ticstoornissen, angststoornissen, depressie, een verstandelijke beperking of epilepsie.

Cijfers

Geschat wordt dat in Nederland zo'n 190.000 mensen een autismespectrumstoornis heeft. Hiervan heeft 14% klassiek autisme en 86% het syndroom van Asperger of PDD-NOS. Uit onderzoeken is gebleken dat ASS vier keer zo vaak bij mannen als bij vrouwen voorkomt.

Diagnose

Een autismespectrumstoornis is niet met lichamelijk onderzoek, zoals een bloedonderzoek of een scan van de hersenen, vast te stellen. De diagnose is een 'gedragsdiagnose' en kan soms enkele maanden in beslag nemen. Hier wordt gekeken naar de (combinatie van de) drie al eerder genoemde symptoomgebieden: sociale interactie, communicatie, verbeeldende vermogens (en stereotiepe gedragingen en interesses).

Mogelijke behandelingen van ASS bij jeugd

ASS dringt diep door in alle facetten van de persoonlijke ontwikkeling. Tot op heden is er geen behandeling die ASS kan genezen, mede omdat de oorzaken nog niet bekend zijn. Gezien de chronische aard van de problematiek wordt ASS bij MET ggz beschouwd vanuit een levensloop perspectief. Bij elke levensfase kan er een specifieke hulpvraag zijn, bijvoorbeeld bij de overgang naar een nieuwe school, waarbij de hulp soms tijdelijk geïntensiveerd wordt. Behandeling richt zich op het kind zelf en op zijn omgeving. Aan het kind kunnen specifieke vaardigheden worden geleerd om met de beperkingen om te kunnen gaan. Daarnaast is het belangrijk om behandeling en begeleiding te richten op het aanpassen van de omgeving zoals in het gezin of op school. Ook kan behandeling voor eventuele bijkomende (comorbide) klachten geboden worden.

Bij de diagnostiek en behandeling staan de wensen en behoeften van het kind of de jongere en zijn directe omgeving centraal. Rekening houdend met de beperkingen ligt de focus nadrukkelijk op de mogelijkheden van het kind en zijn omgeving.

Heeft u hulp nodig?

Voor diagnostiek en of een behandeling bij MET ggz heeft u een doorverwijzing voor specialistische GGZ nodig van uw huisarts. Daarna kunt u zich bij ons aanmelden.

Meer informatie?

Als u meer informatie over een stoornis of behandeling wilt, kunt u altijd contact met ons opnemen.

Contact informatie

Wilt u zich aanmelden?

Voor meer informatie over aanmelden voor behandeling.

Aanmelden

Behandeling van autisme en ASS bij Met ggz

Bij de diagnostiek en behandeling staan de wensen en behoeften van het kind centraal.