Complete geestelijke gezondheidszorg van jong tot oud in Noord- en Midden-Limburg

Angst bij kinderen en jeugd

De meeste kinderen ontwikkelen zich zonder veel problemen tot zelfstandige volwassenen. Angst en andere gedragsproblemen horen daar tot op zekere hoogte bij. In sommige gevallen heeft angst een doel en is het een normaal verschijnsel bij opgroeiende kinderen.

Afhankelijk van de levensfase van het kind kunnen de angsten betrekking hebben op angst voor vreemden (rond 6 tot 9 maanden), bang in het donker en verlatingsangst (peuterleeftijd), angsten ‘voor wat zou kunnen gebeuren’ (kleuterleeftijd), bang voor de werkelijkheid, slapeloosheid en nachtmerries (schoolleeftijd), sociale angst (pubers en adolescenten). Angst wordt problematisch als het functioneren van het kind én zijn omgeving er negatief door worden beïnvloed.

Angst bij kinderen en jeugd herkennen

Het is vaak lastig om angststoornissen op kinderleeftijd te herkennen. Kinderen kunnen heel erg overspoeld worden door hun angsten en kunnen ze vaak niet goed onder woorden brengen. Ook hebben ze lang niet altijd in de gaten wat normaal is en wat niet. Abnormale angst is angst die niet strookt met het ontwikkelingsniveau en de leeftijd van het kind. Een angststoornis is een veel voorkomende stoornis bij kinderen en adolescenten.

Bij angststoornissen is er sprake van lichamelijke, gedragsmatige en cognitieve verschijnselen. Lichamelijke verschijnselen bestaan vaak uit:

  • zweten
  • hartkloppingen
  • knikkende knieën
  • misselijkheid
  • braken
  • buikpijn

In het gedrag van kinderen met angst komen verschijnselen voor als:

  • weglopen
  • huilen
  • paniekreacties
  • vermijden van situaties of activiteiten

Hoe herken je een angststoornis bij kinderen Met ggz

Varianten van angststoornis bij kinderen en jeugd

Separatieangst

Separatieangst is een heftige angst die ontstaat als het kind wordt gescheiden van een persoon aan wie het kind sterk gehecht is. De algemene kenmerken van deze angst zijn zich vastklampen, nachtmerries, zorgen over wat het kind zelf (of zijn ouders) kan overkomen, piekeren, op schooldagen lichamelijke klachten vertonen (zoals hoofdpijn), heimwee hebben en niet naar school willen. Wanneer de scheiding wordt doorgezet kan dit zich uiten in een paniekaanval.

Paniekstoornis

Bij een paniekstoornis hebben kinderen of jongeren regelmatig paniekaanvallen zonder duidelijk aanwijsbare oorzaak. Die aanvallen kunnen bestaan uit een versnelde hartslag, zweten, duizeligheid, flauwvallen, misselijkheid en soms ook doodsangst. Ze zijn vaak zo vervelend dat de kinderen ook bang zijn om een dergelijke aanval te krijgen. Daardoor kunnen er ook specifieke angsten bijkomen, bijvoorbeeld voor drukke situaties, de zogenaamde agorafobie of pleinvrees.

Sociale fobie

Bij sociale fobie heeft het kind angst om met volwassenen en leeftijdgenoten om te gaan. Er is heftige angst voor situaties waarin het kind sociaal moet functioneren, presteren of blootstaan aan het oordeel van anderen. Het kind zal die situaties willen vermijden. Soms is het kind 'gewoon' sociaal angstig. De stoornis kan vooral op school belemmerend werken waardoor het kind kan gaan onderpresteren. Door de fobie kan het kind dwars en uitdagend gedrag gaan vertonen.

Enkelvoudige fobie

Een specifieke fobie is een extreme angst voor iets specifieks, bijvoorbeeld voor een specifiek dier, omstandigheid (zoals storm), medische handeling of situatie (zoals vliegen of een sociale situatie).

Dwangstoornis/obsessief-compulsieve stoornis

Kinderen die last hebben van een dwangstoornis hebben steeds herhalende en terugkerende dwanggedachten (obsessies) en/of dwanghandelingen (compulsies). Als de handeling wordt gestopt, dan moet het opnieuw worden uitgevoerd. De stoornis wordt pas ontdekt als de gedachten en handelingen zo ernstig zijn dat ze een belemmering vormen in het dagelijks leven. Volwassenen met de stoornis ervaren dit meestal als zeer vervelend, maar kinderen hebben hier geen last van. Kinderen hebben meestal wel slechte relaties met leeftijdgenoten.

Gegeneraliseerde angststoornis

Een kind met een gegeneraliseerde angststoornis heeft als kenmerk dat hij veel te veel piekert over (toekomstige) gebeurtenissen en zich teveel richt op de negatieve kanten van wat er gebeurt. Dit piekeren is zo erg dat het kind ze niet in de hand kan houden en ze denken dat ze de situatie niet aankunnen. Deze stoornis lijkt een beetje op een karaktertrek en hoort niet bij een bepaalde situatie of gebeurtenis. Waar ze zich druk om kunnen maken is heel uiteenlopend. De stoornis zit vooral in de belemmerende gedachten, maar er is ook sprake van een lichamelijke kenmerk (bijvoorbeeld rusteloosheid, vermoeidheid of prikkelbaarheid).

PTSS

Na een zeer stressvolle gebeurtenis kan zich bij kinderen en adolescenten een posttraumatische stressstoornis (PTSS) ontwikkelen. Dat kan gebeuren na lichamelijk of seksueel misbruik, het slachtoffer of getuige zijn van geweld of het meemaken van een natuurramp of oorlogsgeweld. Jonge mensen met een trauma hebben overmatig last van herbeleving van de gebeurtenis en proberen vervolgens alles wat zij daarmee zouden kunnen associëren te vermijden. Soms hebben zij last van overreageren of problemen met slapen.

Selectief mutisme

Dit is een stoornis die nauw gerelateerd is aan sociale angst. Meestal is deze stoornis op kinderleeftijd te zien. Heel opvallend bij selectief mutisme is dat het kind niet kan spreken in sociale situaties. Op school, bij vriendjes, soms zelfs in aanwezigheid van zijn ouders is er sprake van volledig zwijgen. Dat het kind niet kan spreken komt niet door een gebrek aan kennis, taalvaardigheid of een ziekte, maar door de sociaal angstige factoren die een rol spelen.

Schoolweigering/schoolfobie

Dit is een stoornis waarbij sprake is van hevige angst voor naar school gaan. Enige angst bij het bezoeken van school is normaal maar het wordt een probleem wanneer het kind regelmatig niet naar school wil. Kinderen zijn afwezig met medeweten van ouders. Er kan sprake zijn van een acute schoolfobie maar ook van een chronische schoolfobie. Bij jongere kinderen zie je vaker separatie-angst (letterlijk vertaald scheidingsangst, het kind is bang om bij de ouder vandaan te gaan) of er kan sprake zijn van sociale angst, faalangst en gebrek aan zelfvertrouwen of angst om andere uiteenlopende zaken die verbonden zijn met school.

Mogelijke behandelingen van angst bij kinderen en jeugd

Bij MET ggz kunt u terecht voor de behandeling van angst bij kinderen en jeugd. Er zijn verschillende behandelingen mogelijk, waaronder cognitieve gedragstherapie, speltherapie, ouderbegeleiding, gezinstherapie, sociale vaardigheidstraining en taakconcentratietraining

Heeft u hulp nodig?

Voor een behandeling bij MET ggz heeft u een doorverwijzing nodig van uw huisarts. Daarna kunt u zich bij ons aanmelden

Meer informatie?

Als u meer informatie over een stoornis of behandeling wilt, kunt u altijd contact met ons opnemen.

Contact informatie

Wilt u zich aanmelden?

Voor meer informatie over aanmelden voor behandeling.

Aanmelden

Kinderen kunnen overspoeld worden door hun angsten en weten ze vaak niet goed onder woorden te brengen. Ze weten ook lang niet altijd wat normaal is en wat niet.